Er is gerede twijfel of de Dienst ICT van de hoofdstad terzakekundig is en of de politiek vat heeft op wat er gebeurt. Dat is de teneur van reacties op de onthulling gisteren dat de gemeente Amsterdam het probleem van de vele applicaties verkeerd formuleert en dus onjuist aanpakt.

Hoofdpijndossier

De 94 miljoen euro die Amsterdam meent te moeten pompen in de reorganisatie van de ict is volgens gemeenteraadsleden slecht onderbouwd. Tot die kritische groep behoort Carlien Roodink, in het verleden werkzaam als registeraccountant en ICT manager bij de Rabobank en Kadaster, en nu raadslid van D66 en directeur van Service Innovation & ICT, een innovatieprogramma van EZ.

“Die 100 miljoen is een eigen leven gaan leiden”, stelt ze. “Het is opgenomen in het programma-akkoord voor het nieuwe college als groot gebaar, omdat er absoluut iets gedaan moest worden aan de ict-problemen. Wethouder Wiebes heeft het hele ict-plan vervolgens als nieuwkomer in het college op zijn bordje gekregen om het uit te voeren.”

Dat verklaart volgens haar ook het onjuiste tellen van het aantal applicaties. “Wat was er nu simpeler geweest dan het opstellen van een adequate lijst met applicaties in plaats van dit broddelwerk, een optelsom van wat er zoal op pc’s draait. Daar gaat het niet om op de eerste plaats.”

VVD-wethouder Wiebes liet zich al eens ontvallen dat dit ‘hoofdpijndossier’ zo’n kluwen van problemen vormt dat er sprake is van een ‘grotere complexiteit dan bij de Noord-Zuid lijn’. Daar vaart vooral adviesbureau McKinsey wel bij, want dat is kind aan huis voor alles wat Amsterdam sinds 2008 probeert recht te breien met ict.

Keiharde conclusie

Volgens Roodlink is de ellende een typisch gevolg van gebrek aan aandacht en deskundigheid op alle fronten: zowel van de colleges van B&W in de afgelopen tien jaar als van de gemeenteraad. Ze verwijst naar een rapport ICT beleid in de gemeente Amsterdam – Betrokkenheid en rol van de raad in de periode 2002 – september 2010 van Policy Research Corporation in Rotterdam, dat op 1 december in de gemeenteraad wordt besproken.

De hoofdconclusie van dat rapport is keihard: “De informatievoorziening met betrekking tot het verschaffen van overzichten van grote ICT projecten is voor de gehele onderzoeksperiode ontoereikend. De door interne regelgeving verplichte overzichten werden niet alleen te weinig (in de periode 2004-2007 is slechts tweemaal een overzicht verschaft) of laat geleverd, maar missen ook de benodigde diepgang en geven onvoldoende detail om daadwerkelijk te begrijpen wat de stand van zaken is.”

Bovendien kunnen volgens het rapport vraagtekens worden gezet bij de betrouwbaarheid van de informatie. “Ondanks dat het college in 2007 toezegde de informatievoorziening te zullen verbeteren, is dit niet gebeurd. Derhalve is tot op heden informatie omtrent grote ICT projecten incompleet, oppervlakkig en niet-tijdig.”

‘Met ict scoor je niet’

Verantwoordelijk ict-wethouder was op dat moment Maarten van Poelgeest van GroenLinks, dat nu met de VVD en PvdA het college in Amsterdam vormt. Ondertussen was de gemeenteraad wel vaak in de weer met Open Amsterdam, een project met als doel open source ingevoerd te krijgen. Weliswaar mislukte dit ook, maar dat was volgens de onderzoekers niet het gevolg van gebrekkige aandacht of rapportering. Maar het had er zeker zijdelings mee te maken, want ondertussen gingen tientallen miljoenen verloren bij grote projecten.

Roodlink verbindt een politieke gevolgtrekking aan de misstanden: “Het was allemaal niet belangrijk genoeg, want ‘slechts’ ict en het is voor de politiek natuurlijk altijd prettiger om je aandacht te doen uitgaan naar die beleidsterreinen waar specifieke actiegroepen zich roeren.”

Maar, zo merkt het D66-raadslid op, zo kost herstel van de fouten een schuit geld waartegenover heel veel pijnlijke bezuinigingen en het achterwege blijven van belangrijke investeringen staan.

Volgens Roodlink is het nog steeds een groot probleem dat er een lange termijn-visie op ict in Amsterdam ontbreekt: “In 2005 is er met veel bombarie een shared ict-center neergezet, maar daar ontbrak al een goede strategie en het resultaat ervan is niet helder. Nu richt men zich uitsluitend op de oude problemen die de gemeente zelf heeft veroorzaakt.”

Iedere dienst heeft ict-vrijheid

Werner Toonk, behalve gemeenteraadslid voor de VVD ook afgestudeerd informaticus, ergert zich aan het aanhoudend onvermogen dat de stad met ict tentoon spreidt: “Uit alle rapporten van de afgelopen jaren blijkt dat het ontbreken van regie en onduidelijke verantwoordelijkheden de hoofdoorzaken zijn voor torenhoge kosten.”

Bovendien laakt hij de decentralisatie die onkunde vrij baan geeft: “Niet alleen ieder stadsdeel, maar ook iedere dienst kan zelf uitmaken hoe ze de ict organiseren. Al sinds 2002 roept de gemeenteraad om standaardisatie, maar tot op heden is er op dat terrein vrijwel geen vooruitgang geboekt en moet de standaard eerst nog ontwikkeld worden.”

Toonk heeft er weinig vertrouwen in dat het opnieuw pompen van veel geld in ict zonder dat de toporganisatie wordt aangepakt op korte termijn het gewenste effect zal hebben: “Als we in dit tempo doorgaan is er in 2014, als de termijn van dit college erop zit, nog niets veranderd.”

Standaardisatie moet dwingend worden opgelegd, vindt Toonk: “Amsterdam blijft maar voortmodderen met allerlei verschillende systemen die op elkaar niet aansluiten. Multinationals kunnen wereldwijd standaardiseren, maar Amsterdam niet, op onze paar vierkante kilometer. Er moet eerst een einde komen aan de vrijblijvendheid en verlammende overlegstructuur en er moet van bovenaf één heldere lijn worden uitgezet.”

Volgens Toonk kan Amsterdam met een goede aanpak jaarlijks 65 miljoen euro besparen: “Amsterdam geeft zelf aan dat het per ambtenaar twee keer zoveel geld uitgeeft aan ICT dan Rotterdam.”

Het gaat goed

In een inhoudelijk reactie op het Webwereld-artikel van gisteren laat de gemeente Amsterdam via de woordvoerder nog weten dat het niks aan het handje is. Webwereld schreef volgens de Dienst gisteren ten onrechte dat het aantal applicaties van al dan niet 15.000 nog nader wordt onderzocht. Niet nodig, vindt de Dienst ICT, aldus de woordvoerder mondeling. En verder gaat het goed, laat de Dienst ICT schriftelijk weten:

“In het artikel wordt gesteld dat de Gemeente Amsterdam ‘vooral wil snoeien in het woud van applicaties’. Het is goed om te melden dat het terugdringen van het aantal applicaties slechts één van de doelstellingen van het Realisatieplan is, naast bijvoorbeeld het invoeren van één standaard werkplek, het consolideren van circa vijftig datacenters naar één datacenter met uitwijkmogelijkheden, en het professionaliseren van de ICT-organisatie.”

De dienst benadrukt dat het aantal applicaties niet de enige reden is voor deze operatie. Door McKinsey is een doorlichting gedaan van de gemeentelijke ICT. Daar kwam uit dat er, naast een complex IT-landschap, ook standaardisatie in infrastructuur ontbreekt. Ook is de beschikbaarheid onvoldoende gegarandeerd en is de informatiebeveiliging niet op orde is.

Verder stelt de Dienst ICT dat de gepubliceerde lijst van applicaties betrekking heeft op maar 9 van de ongeveer 28 gemeentelijke diensten. Daarnaast zijn er ook nog 7 stadsdelen. De extrapolatie van 9.800 (voor deze 9 diensten) naar 15.000 applicaties (gemeentebreed) lijkt daarom niet onlogisch.

In het artikel op Webwereld werd vooral aandacht geschonken aan applicaties die weinig beheer vragen, maar dat is volgens de dienst maar het halve verhaal. Zo heeft elke gemeentelijke organisatie op dit moment een eigen werkplek in beheer, een eigen financieel systeem en een eigen datacenter. “Standaardisatie hiervan zal een daling betekenen in aanschaf-, onderhouds- en beheerskosten”, schrijft de dienst.

Update: Degene die ons vertelde dat er niets aan de hand is, was niet de woordvoerder van Dienst ICT, zoals eerder gemeld, maar van de gemeente Amsterdam. Een andere voorlichter van de gemeente stelt dat de Dienst ICT zich wel degelijk bewust is van de problemen, en dat er keihard wordt gewerkt aan oplossingen.